Het geheim van gewichtsverlies

te dik brian chanEen op de drie mensen is te dik. Ze roken meer, drinken meer en bewegen minder dan in de rest van Nederland. Slechts een op de vijf mensen eet gezond. Dat wil zeggen elke dag ontbijt en een warme maaltijd en de aanbevolen twee ons groente en twee stuks fruit. Maar er is hoop.

Het is dinsdagmiddag. In clubhuis Ons Genoegen in de Jordaan vindt de wekelijkse bijeenkomst van Weight Watchers plaats. De vrouwen die hier komen weten als geen ander wat diëten is. Alles hebben ze al geprobeerd. Zoals Gusta, een van de cursisten, vertelt: “Ik heb het PreCon-dieet gevolgd onder begeleiding van een arts. In negen maanden ben ik twintig kilo afgevallen. Bij die arts kocht ik poedertjes die ik moest mengen met yoghurt. Elke week werd ik gewogen, kocht poeder en stond weer buiten. Voor een controle betaalde ik 12,50 en voor die poeders moest ik apart betalen. Toen ik dat niet meer kon betalen, kwam ik direct zeven kilo aan. Mijn vaardigheid om elke dag te kiezen wat ik zou eten was totaal verdwenen. Ik begon te eten zonder limiet. Voor ik het wist woog ik meer dan honderd kilo. Een vriendin vond dat zo zielig, dat ze aanbood om de Weight Watchers voor me te betalen. Het is  geen wonderdieet, maar je leert hier wel weer gezond eten.”

Yael  kwam bij de Weight Watchers nadat ze eerst een pillenkuur had geprobeerd. “Van een vriendin hoorde ik over een bedrijf in Den Haag. Die hadden pillen met daarin een of andere stof die ook in chocola zit. Maar ik kreeg er koppijn van en je mocht zo weinig eten, dat ik er gek van werd. Het leek wel gevangeniseten. Ik moest twintig euro per week betalen en ik ben maar één kilo afgevallen. Van de weeromstuit ben ik toen een heleboel chocolademousse gaan eten, want ik word heel recalcitrant als ik te weinig eet.”

Coby reisde zelfs naar België om pillen te halen. “Ik kreeg er een heel raar gevoel van en pijn in mijn arm, maar ik dacht dat dat erbij hoorde”, vertelt ze. “Voor de zekerheid heb ik die pillen door mijn huisarts laten analyseren en er bleken pepmiddelen en schildklieractiverende stoffen in te zitten. Spul dat je niet langer dan twee weken mocht slikken en ik nam het al maanden.” Ze was ooit een van de eersten in Nederland die een ballon in haar maag liet zetten. “Via een slangetje in mijn neus kon ik die ballon zelf opblazen. Maar hij kon ook leeg. Dus als ik lekker wilde eten, liet ik ‘m stiekem even leeglopen. Maar de meeste tijd leefde ik op een dieet van 500 kilocalorieën per dag. Na een half jaar is die ballon door de zuren in mijn maag geknapt en verviel ik direct weer in mijn oude eetpatroon.” Uiteindelijk is ze naar de Weight Watchers gegaan. Maat 38 heeft ze niet, maar ze is wel al zes jaar lang op haar streefgewicht en dat ligt een stuk lager dan de 140 kilo die ze ooit woog.

Cursusleidster Elly Kuiper kent de verhalen van haar cursisten. In de drieëntwintig jaar dat ze dit werk doet heeft ze ze allemaal gehoord. Elke week leert ze haar cursisten hoe ze weer gezond moeten eten. De voedingsmiddelen die ze mogen eten zijn uitgedrukt in zogenoemde points. Hoeveel points je per dag mag, is afhankelijk van hoeveel en hoe snel je wilt afvallen. Ze spreekt de cursisten aan alsof het haar beste vriendinnen zijn, geeft ze hoop en troost wanneer nodig. “Wat ik bij de meeste cursisten zie”, zegt ze, “is dat voor ze hier kwamen verleerd waren hoe ze moesten eten. Ze aten als het niet mocht en aten niet als het wel mocht.”

Diëten zijn onzin, vindt Anna van Wittenberghe. Onder het pseudoniem Anna Hampton schreef ze het No Nonsense Dieetboek, dat deze maand verschijnt. “De meeste mensen zien diëten als iets tijdelijks. Je doet het een tijdje en dan hou je weer op. In mijn boek reken ik af met dat soort waanzin. Ik veeg de vloer aan met die vieze shakes. Als je ergens niet van leert hoe je moet eten, is het daarvan. Lees die bijsluiters maar eens, dan zie je dat ze voor zeventig procent uit koolhydraten bestaan. Ik zou zeggen, neem dan een hap suiker.

Toen ik research deed voor mijn boek, stuitte ik op het South Beach Dieet.” Dat is een eiwitrijk dieet dat lijkt op de Atkins-methode, maar dan met een nadruk op gezonde vetten. Net als bij Montignac en Atkins is de South Beach-methode niet gebaseerd op hoeveelheden calorieën, maar op de Glycemische Index. Dat is een maat die aangeeft hoe snel je bloedsuikerspiegel stijgt. Door slechte koolhydraten – bijvoorbeeld witbrood of suiker – stijgt de bloedsuikerspiegel sneller dan door goede koolhydraten – zoals volkorenbrood en groenten. Door de bloedsuikerspiegel niet te snel te laten stijgen of dalen, verloopt ook de behoefte aan eten gelijkmatiger. De South Beach Methode bestaat uit drie fases. De eerste twee weken mag je geen brood, aardappelen, rijst, fruit, suiker en alcohol. In de tweede fase mag je weer koolhydraten eten, zij het met mate. De derde fase is een gezonde manier van eten die je met een beetje goede wil de rest van leven kan volhouden. De bedenker van het dieet, de Amerikaanse cardioloog Agatston, noemt zijn methode zelf een toevalsdieet. Naar eigen zeggen heeft hij het namelijk niet als afvalmethode geschreven, maar zocht hij naar een manier om bij zijn hartpatiënten het slechte cholesterol omlaag te krijgen. Bijkomend effect was dat ze afvielen en daarbij ook nog jaren op gewicht bleven. Een plaatselijke omroep maakte toen een televisieserie die een aantal dikke mensen op het South Beach Dieet zette. De methode kreeg daarna een grote schare aanhangers in Florida, die elkaar kopietjes van het dieet toespeelden. Daarop besloot Agatston zijn ideeën in boekvorm uit te brengen.

In Amerika staat het boek al sinds het verschijnen, in april vorig jaar, voortdurend in de top vijf van de bestsellerlijst van de New York Times. Half januari ging het vijf miljoenste exemplaar over de toonbank. In Engeland verdrong het boek zelfs Dr. Atkins New Diet Revolution van de eerste plaats. De rechten op het boek zijn wereldwijd verkocht en eind mei verschijnt de Nederlandse vertaling bij uitgeverij MOM/Unieboek.

Het South Beach Dieet staat volgens Van Wittenberghe dichter bij onze eetgewoontes dan Atkins. “Het is makkelijker om tussen de middag een bruine boterham en een salade te eten, dan om eieren te staan bakken. Je mag ook meer fruit. Bij Atkins eet je erg veel vlees. In het South Beach Dieet zit meer variatie en je eet meer vis. Het South Beach Dieet is heel reëel en de aanpassingen zijn niet eens zo heel erg groot. Je moet gewoon die smerige chips laten staan.”

“Het goede van het South Beach Dieet is dat ze mensen laten ontbijten.” Dat zegt huisarts Susan Smeenk, verbonden aan de website newhabits.nl, een digitale coachingsite voor mensen met overgewicht. “Wat ik ook goed vind, is dat je met het dieet die insulinepieken vermijdt. Maar ja, de bedenker van dit dieet is dan ook cardioloog. Wat ik weer een nadeel vind, is dat het duur is. Vis en rosbief zijn nou eenmaal niet goedkoop. Bovendien moet je er veel energie in stoppen. Maar dat is tegelijkertijd de kracht van dit soort diëten. Je moet er enorm mee bezig zijn. ’s Ochtends sta je een ontbijt van roerei te maken en tussen de middag ben je druk in de weer met je salades. Het probleem van overgewicht is zo groot aan het worden, dat daar echt een gat in de markt ligt. Iedereen probeert met een oplossing te komen. Een paar jaar geleden was iedereen aan het Montignac-en en straks krijgen we dit weer.

Wat ik zelf altijd tegen patiënten met overgewicht zeg, is dat ze gewoon pech hebben. Daarmee probeer ik dat schuldgevoel weg te krijgen. Dik zijn is heel lastig. Maagverkleiningen helpen niet, afvalpillen helpen ook niet en er is maar een hele kleine groep mensen die baat heeft bij een dieet. Mijn geloof is dat afvallen alleen lukt als je een reëel doel hebt dat je in een rustig tempo bereikt. Niet via een dieet, maar door je eetgewoontes te veranderen en door te sporten. Als je minder gaat eten, gaat je lichaam gelijk in de winterstand. Je moet zorgen dat je lichaam niet zuinig omgaat met energie. Voor veel mensen is afvallen jezelf straffen. Dat lijden moet eraf. En het denken in calorieën moet er ook af. Ik zeg altijd ‘bewegen, bewegen, bewegen’. Mijn geloof is dat je moet afvallen door cardiofitness. Daarmee verbrand je calorieën. En door het trainen van spiergroepen om zo de verbranding omhoog te krijgen. Door te sporten ga je van je lijf houden en doordat je meer spiermassa krijgt, blijf je makkelijker op gewicht. Maar ja, echt dikke mensen hebben allerlei redenen om niet naar een sportschool te gaan. Het is niet leuk om met je dikke lijf tussen al die mooie, atletische mensen te staan. Eigenlijk zou je een sportschool zonder spiegels moeten hebben.”

In de afgelopen twintig jaar is het aantal mensen met ernstig overgewicht verdubbeld in Nederland. Vooral het aantal mannen met overgewicht neemt snel toe en de groei in het aantal kinderen met overgewicht belooft weinig goeds voor de toekomst. Professor Remy Hira Sing is voorzitter van het Kenniscentrum Overgewicht van Medisch Centrum Vu in Amsterdam. “Overgewicht is een van grootste gezondheidsproblemen van de toekomst”, zegt hij. “Zevenenzeventig procent van de te dikke kinderen is ook als volwassene te dik en we zien op dit moment een enorme toename in het aantal kinderen met overgewicht. Een groot probleem zijn de drie c’s: chips, cola en chocola. Je staat er versteld van hoeveel kinderen dat dagelijks gebruiken. Zelf denk ik dat televisie kijken een belangrijke oorzaak van overgewicht is. We hebben onderzoek gedaan naar hoeveel kinderen televisie kijken en hoe lang. Eenderde van de schoolgaande jeugd blijkt langer dan twee uur per dag tv te kijken.

Armoede is ook een probleem. Je kunt wel zeggen dat je groente en fruit moet eten, maar een zak chips is nog altijd goedkoper dan een zak sinaasappelen. Gezond eten is duur.” Volgens Hira Sing ontbreekt het veel ouders ook aan kennis over gezond eten. “Mensen beseffen niet wat er in al die zogenaamd gezonde koeken en drankjes zit. Daar zitten veel calorieën in. Een Big Mac menu heeft 1200 Kilocalorieën, daar moet je een marathon voor rennen om dat te verbranden. In Amerika heeft een Big Mac menu zelfs 2000 Kilocalorieën.”

Een van de redenen dat we steeds zwaarder worden, is dat er steeds minder wordt bewogen. De helft van de Nederlanders beweegt niet genoeg. In Amsterdam is dat zelfs driekwart. Nog erger: matige inspanning zoals een half uur fietsen per week wordt zelfs door één op de vijf Nederlanders niet gehaald. Wie elke dag één extra kopje koffie met suiker, melk en een koekje neemt, loopt het gevaar na een jaar twee kilo zwaarder te zijn. Wie elke dag tien tot vijftien minuten wandelt, is na een jaar ongeveer twee kilo lichter.

Overgewicht is in Amsterdam ook een groot probleem onder Turkse en Marokkaanse vrouwen. Zo zijn er schattingen dat bijna negentig procent van de Turkse vrouwen in Amsterdam last heeft van overgewicht. De GG&GD begint daarom dit jaar in Stadsdeel Westerpark met een groot onderzoek naar de achterliggende oorzaken daarvan. Volgens een woordvoerster van de GG&GD is het gebrek aan beweging daar een van.

Naima, Marokkaanse en geboren en opgegroeid in Amsterdam, beaamt dat. In een sportschool in Amsterdam Oost is ze de enige vrouw met een hoofddoek. “Marokkaanse vrouwen sporten weinig. Ik heb er geen problemen mee dat dit een gemengde sportschool is, maar voor andere moslima’s is het dat wel. In Marokko”, zegt ze, “is het zo warm, daar zweet je alles uit. Bovendien zijn de huizen daar veel groter dan in Amsterdam. Je loopt daar trap op, trap af. De huizen hebben tegelvloeren die je de hele dag moet schoonmaken. Als je dat in die hitte doet, dan zweet je zo, daar kan geen sportschool tegenop. Door de hitte zijn mensen ook gewend om na het eten een dutje te doen . Veel Marokkaanse vrouwen in Amsterdam doen dat nog steeds. Dan eten ze warm tussen de middag, brengen de kinderen naar school en gaan dan slapen. En als je zo weinig beweegt en je kookt ook nog alles in vet, zoals wij doen, dan kun je best stevig worden.”

Slecht nieuws voor alle dikke mensen is dat uit talloze onderzoeken blijkt dat mensen die gewicht verliezen na een jaar hun oude gewicht weer terug hebben of zelfs meer wogen dan voor ze het dieet begonnen. Hoewel er Atkins-aanhangers zijn die beweren dat je een eiwitrijkdieet langer volhoudt en er South Beach-adepten zijn die zeggen dat dit het eerste dieet is waarmee je blijvend gewicht verliest, zijn de vooruitzichten voor de meeste dikkerds somber. Voor jongeren is er nog wel hoop, zegt professor Hira Sing. “Zij hebben hun lengte en groei mee. Als zij hun huidige gewicht kunnen behouden, worden ze vanzelf slanker naarmate ze langer worden.” De meeste volwassenen worden echter per jaar gemiddeld achthonderd gram zwaarder. Maar wie elke dag een half uur matig beweegt, behoudt zijn huidige gewicht. Een klein rekensommetje leert dat als je daar vandaag mee begint, je voorkomt dat je over tien jaar acht kilo zwaarder bent dan nu. Dat is goed nieuws voor iedereen die vooruit kan kijken.

Door: Manon Sikkel

Image: Brian Chan

Ook gepubliceerd in: Het Parool 2004

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s