De kunst van het verleiden

De kunst vh verleiden MOntse Monmo

Een van de meest wonderlijke boeken die ik ooit kocht was The Art of Seduction (2001) van de Amerikaan Robert Green. De auteur bespreekt negen soorten verleiders en hun slachtoffers. Het is een fascinerend boek waarin grote verleiders als John F. Kennedy, Cleopatra en Casanova de revue passeren. Wat het boek zo wonderlijk maakt, is de inzet van het verleidingsspel. Het lijkt namelijk alsof de liefde er geen enkele rol in speelt. Wie zijn slachtoffer eenmaal zo ver heeft dat zij zich volledig aan hem overgeeft, heeft zijn doel bereikt en kan op zoek naar het volgende slachtoffer. Deze kille, berekende strategieën intrigeren. Verleiden, zo blijkt, gaat om macht.

Ook de Deense filosoof Søren Kierkegaard, die een essay schreef over de opera Don Giovanni, onderschrijft dit: ‘Verleiden in de liefde houdt zich niet bezig met voldoening of geluk.’ Kierkegaard beschrijft hoe de verleider een vrouw ziet: hij ziet slechts een vrouwelijk silhouet en dat is voldoende om zijn eigen hevige verlangen op te projecteren. Zij verliest daarbij haar individualiteit. Wat blijft is een abstractie van vrouwelijkheid.

Don Giovanni is volgens Kierkegaard niet alleen een verleider, maar ook een misleider. Al is hij dat tegen wil en dank. Hij heeft zo’n diep verlangen naar een vrouw – welke vrouw dan ook – dat hij bijna niet anders kan dan verleiden.

Verleiden, zo weten Kierkegaard en mijn Amerikaanse schrijver, is macht. Elvira houdt van Don Giovanni en daarmee is ze automatisch in zijn macht. Zerlina is bang voor hem en ook dat geeft hem macht over haar. Anna haat hem, maar dat maakt haar niet immuun.

Het boek de Kunst van het verleiden is een wereldwijde bestseller geworden die evenveel lezers met bewondering als met afschuw heeft vervuld. Wat het intrigerend maakt, is dezelfde reden waarom mensen nooit genoeg krijgen van Don Giovanni.

Psycholoog Joris Lammers, van de Universiteit van Tilburg, doet onderzoek naar macht en relaties. Volgens hem heeft macht een verslavend element. Wie het eenmaal heeft, wil meer. Bovendien is er een verband gevonden tussen macht en promiscuïteit. Volgens Lammers heeft macht hetzelfde effect als alcohol. Je raakt er enigszins ontremd door en daardoor ben je geneigd om meer risico te nemen. Wie vanuit een verlangen naar macht het liefdespad op gaat, denkt daarbij vooral aan zichzelf en nauwelijks aan de ander.

Zijn het alleen de mannen die verleiden als machtsspel zien? Nee. Lammers kwam tot de conclusie dat ook machtige vrouwen hun macht gebruiken in de liefde. Zoals te zien is in die andere zinderende opera van Mozart. Lorenzo da Ponte, die het libretto schreef voor Don Giovanni, bewerkte ook La Nozze di Figaro.

Beide opera’s zijn geschreven in een tijd dat er afscheid werd genomen van het ancien regime en zijn decadentie. Een tijd waarin de burgermaatschappij ook een nieuwe moraal met zich meebracht inzake liefde en trouw. Er vonden grote veranderingen plaats en machtsstructuren die eeuwenlang als vanzelfsprekend hadden gegolden, verschoven. Sociale restricties verdwenen langzaam, maar schemerden nog wel overal doorheen.

Graaf Almaviva maakt misbruik van zijn macht wanneer hij Susanna, de aanstaande vrouw van zijn knecht Figaro wil verleiden. Maar anders dan Don Giovanni is hij veel minder destructief. Bovendien laat hij zich – letterlijk – wat makkelijker om de tuin leiden. Uiteindelijk is het zijn eigen vrouw die hem, vermomd als Susanna, weet te verleiden.

Om terug te komen op The Art of Seduction misschien is het wel de aan harteloosheid grenzende beschrijving van de jager en zijn prooi die het boek beangstigend en fascinerend maken. Wij mensen willen graag blijven geloven in het goede. Ook dat de liefde goed is. Dat er een prettige plek is waar we in de armen van onze geliefde kunnen zitten en ons beschermd en bemind voelen. We willen helemaal niet weten dat die man of vrouw die ons het hof maakt dat alleen maar doet als uitdaging. Dat we op elk moment verlaten, bedrogen en teleurgesteld kunnen achterblijven. Liever geloven we in een gelukkig einde. Dat begrepen Mozart en da Ponte ook. [Spoiler Alert] Don Giovanni wordt gearresteerd en brandt in de hel, Anna en Ottavio trouwen. Ook Figaro trouwt met zijn Susanna. Amor Vincit Omnia.

En in het echte leven? Daarin zijn wij allemaal een Almaviva en een Don Giovanni of een vrouwelijke equivalent daarvan. Gelooft u het niet? Doe dan het volgende experiment. Ga in de pauze van de voorstelling op een centrale plek van de foyer staan en glimlach naar de eerste tien mensen die uw aandacht trekken. Kijk hen recht in de ogen, liefst zo lang mogelijk. Bent u een vrouw, houd dan uw hoofd scheef en speel met uw haar. Bent u een man, sta rechtop, de voeten iets uit elkaar en lach. Raakt u in gesprek, zorg dan dat u de ander kort even aanraakt. Vraag de ander wat hij of zei dacht van de voorstelling. Vertel iets persoonlijks – maakt niet uit of het waar is. Gebruik drama en vertel dat uw hond is overleden, u elke dag het graf van uw grootmoeder bezoekt, of uw geliefde u van de ene op de andere dag heeft verlaten. Probeer te ontdekken wat het is waar de ander behoefte aan heeft. Volgens Robert Green heeft elk mens een zwakte en is het de taak van de verleider om precies die zwakke plek te vinden. In the Art of Seduction vertelt hij het verhaal van de Engelse koningin Victoria die compleet verleid werd door haar raadsheer Disraeli. Hij deed dat door haar preutse en strenge uiterlijk volledig te negeren en zich te richten op die kant die iedereen over het hoofd zag: haar erotische, vrouwelijke kant. Ook zijn verleiding draaide om macht uiteraard. Want vanaf het moment dat de koningin voor zijn charmes was gevallen, kon hij ook politiek alles van haar gedaan krijgen.

En u? Heeft u succes gehad in de foyer? Zijn uw mede-operabezoekers gevallen voor uw charmes? Hebben er vrouwen naar u gelonkt? Mannen een knipoog gegeven? Was u al zover dat mensen u spontaan hun telefoonnummer gaven? Wees dan een echte verleider en vertrek zonder nog enige interesse te tonen. Althans, dat is wat Green zijn lezers aanraadt. Want verleiden is een spel van manipulatie en van verlangen. Als het een zakelijke aangelegenheid was waarbij we telefoonnummers uitwisselden en daarna lang en gelukkig samenleefden, geef toe: dan was er niets aan. Als de liefde zo eenvoudig was, dan was ze saai. En dan waren er nooit zulke prachtige opera’s geschreven als deze.

Door: Manon Sikkel

Image: Montse Monmo

Ook gepubliceerd in het tijdschrift van Opera Vlaanderen, 2015

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s